Het hoe & waarom van stress


stress als gezond mechanisme

Op zich is stress een gezond mechanisme van je lichaam om het hoofd te bieden aan gevaarlijke situaties. Zoals in vroegere tijden een stressreactie nodig was om snel te kunnen vluchten als je aangevallen werd door een wild dier. Tegenwoordig maken we dit niet vaak meer mee, maar ons brein is een oerbrein en reageert nog steeds hetzelfde op plotseling gevaar. 

Als er een spannende of levensbedreigende situatie ontstaat, reageert het lichaam met een gezonde stressreactie om alert en effectief te kunnen reageren. Je bloeddruk gaat omhoog, want er moet veel zuurstof naar je spieren, er moet gewerkt worden, de bloedtoevoer naar de darmen gaat omlaag, want geen bloedtoevoer verspillen aan spijsvertering. Je pupillen vergroten zich en je concentratie en alertheid gaan omhoog. En je geheugen verbetert tijdelijk, je wordt heel alert.  Ademhaling versnelt, hartslag gaat omhoog, handpalmen gaan zweten... je immuunsysteem piekt, je voelt minder pijn en verwondingen helen sneller. Kortom allemaal normale reacties.

Zodra het spanningsniveau gepiekt heeft en men het vege lijf gered heeft, of de finishlijn gehaald heeft, treed de herstelfase in. Het lichaam gaat direct aan de slag met afvalstoffen afvoeren, dode cellen wegwerken en het energieniveau weer op peil brengen. Deze stappen zijn heel erg belangrijk. We noemen deze fase die volgt na de stresspiek, de ontspanningsfase.

Chronische Stress... Waar gaat het mis?

Het gaat mis wanneer de omschakeling niet plaatsvindt. De inspanning wordt verricht zonder dat het resultaat wordt bereikt. Het stresssysteem piekt dan niet, maar blijft ergens onder die piek hangen. Met andere woorden: de omschakeling van actie naar ontspanning gebeurt niet. De herstelfase treedt niet in. We praten dan niet meer over acute stress, maar over chronische stress.

Een goed voorbeeld hiervan is piekeren, wat niets anders is dan je alsmaar zorgen maken over mogelijke uitkomsten die je vreest. Je bedenkt en ziet de zorgwekkende scenario's zich al voor jouw geestesoog voltrekken. Echter je lichaam ervaart het alsof jij je echt in een levensbedreigende situatie bevindt en bereidt zich voor op de benodigde actie. De impact hiervan is groot en met name omdat er geen resultaat is en de ontspanningsfase niet wordt bereikt. Met andere woorden: je blijft in de fase van de opbouw van de actie zitten.

Dit heeft tot gevolg dat het stress systeem op scherp staat. Adrenaline wordt aangemaakt door de bijnieren. Kort daarna maakt het lichaam altijd Cortisol aan. Deze wordt ook aangemaakt in de bijnieren. De energie die jij snel opbrandt onder invloed van de adrenaline wordt via de Cortisol aangevuld. En het Cortisol zorgt ervoor dat je bloedsuikerspiegel stijgt waardoor je energie en doorzettingsvermogen krijgt. Het zorgt ook voor eetlust en zorgt voor vetopslag. Als je Cortisolspiegel bij herhaling hoog blijft, loop je een gezondheidsrisico. Je lichaam wil overleven en denkt dat er steeds extra energie nodig is. Zo raken je bijnieren op een gegeven moment uitgeput en daalt ook de productie van Cortisol. Dan raak je vermoeid en heb je geen energie meer. Cortisol is een belangrijke ontstekingsremmer in ons lichaam en bij het uitblijven van Cortisol krijgen ontstekingen een kans.

Wat cijfers...

Volgens een onderzoek van Gezondheidsnet.nl heeft ruim de helft van de Nederlanders last van stressgerelateerde lichamelijke klachten. Van hen heeft 61 procent last van gespannen nek en schouders, 59 procent van vermoeidheid en 52 procent van een onrustig gevoel. Ook hoofdpijn, slapeloosheid, concentratieproblemen en neerslachtigheid komen veel voor. Op de site van de overheid tonen de huisartsenstatistieken aan dat onder werkenden en met name onder vrouwen een sterke toename zichtbaar is van stress gerelateerde klachten. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overspannenheid-en-burn-out/cijfers-context/huidige-situatie#definities

© 't Creatief Collectief 2019